nowy numer
rok lxxvi · nr 7/8 (896/897) · lipiec/sierpień 2020
75 lat

„Rzadka to uroczystość w naszym czasopiśmiennictwie. Nawet przed wojną miesięczniki literackie były raczej efemerydami. Po wojnie «Twórczość» jest jednym z nielicznych pism, które liczą sobie dwadzieścia pięć lat” – tak Jarosław Iwaszkiewicz zaczął tekst redakcyjny zamieszczony w jubileuszowym numerze „Twórczości” z sierpnia 1970 roku. Już w tych trzech zdaniach widać, jak był dumny z tej długo­wieczności jego ówczesny redaktor, choć o tej swojej dumie napisał tak prosto i skromnie, jak to tylko było możliwe.

Podobnie zaczął w 1985 roku Jerzy Lisowski, który po śmierci Iwaszkiewicza kierował „Twórczością”: „Czterdzieści lat to szmat czasu. Dla miesięcznika literackiego to długowieczność niebywała. Dla polskiego miesięcznika literackiego – bez precedensu. Niewiele wychodzi dziś w Europie starszych od nas miesięczników literackich”. I zaraz dorzucił: „Lecz przecież wiemy, że zasług nie mierzy się latami trwania […]. Sądzić nas będą spadkobiercy, my nie prosimy jeszcze o laury…”.

Czas płynie, „Twórczość” trwa i teraz kończy siedemdziesiąt pięć lat, a my, jej zespół, mamy szczęście w tym uczestniczyć. I cóż możemy napisać z tej okazji? Że jesteśmy skromni, bo choć niektórzy z nas są związani z tym pismem od dziesięcioleci, to jednak nikt nie miał szans być u jej początków? To oczywiste. Że jesteśmy spadkobiercami, że chcemy być duchowymi spadkobiercami „ojców założycieli” „Twórczości”? To także oczywiste, inaczej przecież nie byłoby nas w tej redakcji, a to, ile warta jest nasza robota, ocenią inni. Pochwalić się tym, że na łamach „Twórczości” pojawiły się wszyscy najwybitniejsi polscy pisarze powojenni? Nie wypada.

Nam zależy na tym, by nie zapominać tego, co deklarowali nasi poprzednicy, bo uważamy, że siłą „Twórczości” jest jej głębokie zakorzenienie w przeszłości i że bez wielkich słów powinniśmy stać w świecie rozchwianych wartości na straży prawdziwej literatury. Tak jak to pisał – zapewne (bo wstępniak pierwszego numeru jest anonimowy) – Kazimierz Wyka: „Miesięcznik nasz pragnie być przede wszystkim wiernym odbiciem współczesnej twórczości w prozie i poezji”. Jakby kontynuując myśl pierwszego redaktora naczelnego, cztery dekady później Jerzy Lisowski napisał, że ambicją naszego miesięcznika było od jego początku dochowanie wierności „wartościom literackim – stąd […] obowiązek przedkładania czytelnikom tylko najlepszych rzeczy – czy wydających się nam najlepszymi”. Stąd też wspomniany przez Lisowskiego eklektyzm „Twórczości”, bo nie byliśmy i nie jesteśmy czasopismem literackim związanym z jakimś programem artystycznym czy grupą. Lisowski w cytowanym fragmencie jasno określił nasze priorytety i ambicje. I tego chcemy się trzymać ze wszystkich sił, zwłaszcza teraz, gdy literatura artystyczna jest coraz mniejszą wysepką na oceanie literatury rozrywkowej. Ta druga jest czytelnikom potrzebna, co świetnie rozumiemy, ale ta pierwsza musi trwać, bo jest czymś w rodzaju laboratorium, w którym trwa praca nad językiem, nad metodami opowiadania i odsłaniania świata wewnętrznych przeżyć człowieka. No i bywa też czasami po prostu popisem mistrzowskim.

Przygotowując ten jubileuszowy numer, staraliśmy się pokazać polską literaturę w całej jej różnorodności, ale też w powiązaniu z historią naszego miesięcznika. Silną reprezentację polskiej poezji, która zawsze była naszym (narodowym) powodem do dumy, stanowią zestawy wierszy dziesięciorga wspaniałych poetów – są to: Jerzy Kronhold, Bogusława Latawiec, Krystyna Miłobędzka (z utworami dedykowanymi wieloletniemu redaktorowi twórczościowego działu poezji Ziemowitowi Fedeckiemu), Krzysztof Mrowcewicz, Wacław Oszajca, Ewa Sonnenberg, Leszek Szaruga, Adam Zagajewski, Elżbieta Zechenter-Spławińska i nasz nieżyjący kolega redakcyjny Marian Grześczak. W dziale prozy przede wszystkim tekst nestora polskiej literatury Józefa Hena i dwa krótkie opowiadania Kazimierza Orłosia, pisarza, który jest symbolem oporu i niezależności polskiej kultury w czasach PRL i cenzury. Eustachy Rylski prezentuje na naszych łamach opowiadanie Inne tony, a młodszy od niego o prawie dwie dekady Waldemar Bawołek fragment powieści, nad którą pracuje. No i wielkie nadzieje współczesnej polskiej literatury, cieszący się już uznaniem reprezentanci młodego pokolenia, Dominika Słowik, która napisała utwór specjalnie do jubileuszowej „Twórczości”, oraz Paweł Sołtys.

Mistrz polifonicznego eseju historycznego, o ile taki gatunek istnieje, Piotr Szarota opisał Kraków 1945, czyli to, co działo się tuż po wojnie w mieście skupiającym wtedy życie kulturalne kraju ożywającego po wojnie i pokazuje, w jakiej atmosferze rodził się miesięcznik „Twórczość”. O jego pierwszym redaktorze naczelnym, Kazimierzu Wyce, pisze w eseju Pochwała krytyki Janusz Drzewucki, tegoroczny laureat nagrody imienia tego wybitnego krytyka. A potem esej o krytycznej działalności Donata Kirscha i Henryka Berezy, pióra Macieja Libicha, czyli reprezentant dzisiejszego środowiska młodoliterackiego czyta teksty z czasów, gdy nasz redakcyjny kolega proklamował „rewolucję artystyczną w polskiej prozie”.

Po literackiej Nagrodzie Nobla dla Olgi Tokarczuk nie wypadało nie spojrzeć na polskich laureatów z ostatnich dekad, zwłaszcza że ich książki i książki o nich są stale obecne w księgarniach, a oni sami gościli w różnych okresach i w różny sposób na łamach „Twórczości” – piszą o nich: Andrzej Mencwel, Aneta Wiatr i Andrzej Zieniewicz. Czesław Miłosz jako autor nieznanego dotychczas listu do Jacques’a Maritaina pojawia się w naszym Archiwum, a jako autor listów do Jana Błońskiego jest także obecny w tym numerze, w dziale recenzji. Omawiamy tam też nową książkę o Edwardzie Stachurze, pisarzu, który stał się literackim guru przede wszystkim za sprawą intensywnej obecności na łamach „Twórczości”, a także nową powieść Grzegorza Musiała, również twórczościowego autora. Do grona naszych przyjaciół przez dziesięciolecia należał też Janusz Głowacki, o czym przypomina nam jego przewrotny i zapomniany felieton.

Na koniec jeszcze tylko odrobina żalu, że nie udało nam się w tym numerze – mimo że ma zwiększoną objętość – zmieścić wszystkich tekstów, które chcieliśmy pokazać. Mamy nadzieję, że jeszcze wiele przed nami, no i w listopadzie kolejne święto – dziewięćsetny numer „Twórczości”. Ale nie tylko uroczystości nam w głowach, bo – jak to przed laty napisał Jerzy Lisowski – istniejemy po to, by nic z polskiej kultury nie zostało zmarnowane, „po to właśnie była i jest «Twórczość». Innej powinności nie mamy i nie chcemy”.

zespół „Twórczości”

Krystyna Miłobędzka ⁂(trzeba mi nie zapisanego)przeczytaj więcej; ⁂(śnieg mówię); ⁂(niezapisane lśnienia)
Waldemar Bawołek Wprawki i rupiecieprzeczytaj więcej
Adam Zagajewski Rodzice patrzą na moje życie (fotografia)przeczytaj więcej; W ciemnej kuchni; Livorno
Józef Hen Bez strachuprzeczytaj więcej
Wacław Oszajca ten tu; dawid; rozliczenia po latach; franciszkowi; poranekprzeczytaj więcej; jak to jestprzeczytaj więcej
Eustachy Rylski Inne tonyprzeczytaj więcej
Bogusława Latawiec Świat bez świata; Grasujące zimorodki (z cyklu Zwierzęta nocy); ⁂(Z upału wyjęte); Zielone rękawiczki; Garść wiśniprzeczytaj więcej; We mgle
Kazimierz Orłoś Pałac Kultury; Jacekprzeczytaj więcej
Jerzy Kronhold Długie spacery nad Olzą; Chodzić na skróty; Pokusa; To coś nagłego; Wyjść po angielskuprzeczytaj więcej; Stacje wieczoru; Pomylony; Być młodym
Dominika Słowik Przemianaprzeczytaj więcej
Elżbieta Zechenter-Spławińska O śmierci; ⁂(Starość to nie jest); Frasobliwy; ⁂(Martwa jaskółko…); ⁂(Choćbyśmy chcieli); ⁂(Dawne miłości…); Uporządkowanieprzeczytaj więcej; ⁂(Spotkania na zawsze); ⁂(Tylko ona…); ⁂(Jesteś przy mnie); ⁂(A więc to nie mogło trwać wiecznie)
Paweł Sołtys Szwungprzeczytaj więcej
Leszek Szaruga Świętości; Niekompatybilnośćprzeczytaj więcej; Cienie; Listy; Stary Wiarus; Wiemy
Piotr Szarota Kraków 1945przeczytaj więcej
Ewa Sonnenberg ⁂(jeśli kiedyś byłam…); ⁂(Teraz moje oczy…); Tożsamość czasu; ⁂(Wymiana słów…); ⁂(Lubię wskakiwać jak tygrys do nieba…)przeczytaj więcej; Tym razem; ⁂(Moje łzy są ogniem)
Janusz Drzewucki Pochwała krytyki literackiej (odbierając Nagrodę im. Kazimierza Wyki w Teatrze Słowackiego w Krakowie 24 stycznia 2020 roku)przeczytaj więcej
Maciej Libich Eliminacja czy ewolucja? O pismach krytycznych Donata Kirschaprzeczytaj więcej
Krzysztof Mrowcewicz Osiem sonetów archaiczno-metafizycznych (Z cyklu Sonet na chwałę sonetu)przeczytaj więcej

 

archiwum

 
Paweł Bem „Wiele panu zawdzięczam”. Miłosz, Maritain i anielski grzech poezji raz jeszczeprzeczytaj więcej
List Czesława Miłosza do Jacques’a Maritaina przełożyła Lena Bem, opracował i podał do druku Paweł Bem

 

Andrzej Zieniewicz Sztambuch, zmoralizm, przydrożność i epifanieprzeczytaj więcej
Aneta Wiatr Listy umarłych. Czytanie znakówprzeczytaj więcej
Andrzej Mencwel Czuły wielogłosprzeczytaj więcej

 

archiwum

 
Marian Grześczak Żarteskaprzeczytaj więcej; ⁂(W latach rozbieganych); ⁂(Stare jest serce Jerozolimy); Brat Holan

 

było i było

 
Janusz Głowacki Hak na widzaprzeczytaj więcej

 

książka miesiąca

 
Krzysztof Ćwikliński Stara kobieta w zielonym bugattiprzeczytaj więcej

[Grzegorz Musiał Ja, Tamara]

Leszek Bugajski Co może inteligent?przeczytaj więcej

[Magdalena Grochowska W czasach szaleństwa. Hertz, Fiłosofow, Stempowski, Moltke]

 

wśród książek

 
Wojciech Kaliszewski Sztuka patrzeniaprzeczytaj więcej

[Mieczysław Machnicki usta moje słyszą i mój widzi język]

Anna Spólna Innej ewangelii nie będzie

[Michał Sobol Wieść]

Paweł Jasnowski Odgłosy bezmatka

[Mira Marcinów Bezmatek]

Piotr Prachnio Rozumiejący powiernikprzeczytaj więcej

[Czesław Miłosz, Jan Błoński Listy 1958–1997]

Piotr Kępiński Portret z kobietamiprzeczytaj więcej

[Teraz oto jestem. Edward Stachura we wspomnieniach, opracował Jakub Beczek]

 

na widnokręgu

 
Marta Wyka Towarzysząc poecie (Laudacja Janusza Drzewuckiego)przeczytaj więcej
Elżbieta Baniewicz Teatrotekaprzeczytaj więcej
Tadeusz Dąbrowski Życiowe wypadki głuszca. O trzech metaforach Ewy Lipskiej

 

przegląd zagraniczny

 
Miłosz Waligórski Estoniaprzeczytaj więcej

 

noty

 
Kazimierz Brakoniecki Jak nie zostałem Miłoszem IIprzeczytaj więcej
Marek Sołtysik Pisarze i krągłolicyprzeczytaj więcej
Jerzy Olek 7

 

książki nadesłane

 

 

fiszki

 
Dominika Słowik Co można robić, kiedy ma się deadline?przeczytaj więcej

 

nowe sady

 
Miłosz Waligórski Burki, bajkiprzeczytaj więcej
w następnych numerach
w następnym numerze
WYDAWCA:
WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE
©2017-2018 | Twórczość
Deklaracja dostępności
error: Treść niedostępna do kopiowania.